Adwokat czy radca prawny: kto poprowadzi Twoją sprawę

Jeszcze kilkanaście lat temu podział był czytelny: adwokat chodził do sądu karnego, radca prawny siedział w firmie i pisał umowy. Dziś ta granica prawie zniknęła, a mimo to pytanie „adwokat czy radca" wraca przy każdej pierwszej sprawie.

Różnic zostały właściwie trzy: samorząd, forma zatrudnienia i jeden wyjątek w sprawach karnych. Ten tekst pokazuje, kiedy wybór naprawdę coś zmienia, a kiedy jest bez znaczenia.

Dwa samorządy, dwie ustawy

Adwokatów obejmuje ustawa z 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze. Wpis prowadzi okręgowa rada adwokacka, a nad całością czuwa Naczelna Rada Adwokacka. Radców prawnych obejmuje ustawa z 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych, z okręgowymi izbami radców prawnych i Krajową Izbą Radców Prawnych.

Oba samorządy prowadzą jawne listy, na których sprawdzisz, czy dana osoba ma czynne prawo wykonywania zawodu. To pierwsza rzecz do zweryfikowania, zanim podpiszesz umowę. Kancelaria zawieszona w prawach albo skreślona z listy nadal może mieć działającą stronę i wizytówkę w Google.

W praktyce nazwa „kancelaria prawna" nie mówi nic o uprawnieniach. Nikt jej nie zastrzegł, więc tabliczkę z takim napisem może powiesić także osoba bez wpisu na żadną z tych list.

• Adwokat: okręgowa rada adwokacka, ustawa Prawo o adwokaturze.
• Radca prawny: okręgowa izba radców prawnych, ustawa o radcach prawnych.
• Doradca prawny bez wpisu: żaden samorząd, brak odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Jedyna różnica, która naprawdę działa: sprawy karne

Od 1 lipca 2015 roku radca prawny może być obrońcą w postępowaniu karnym i karnoskarbowym. Ustawa dodaje jednak warunek: nie może wtedy pozostawać w stosunku pracy. Radca zatrudniony na etacie w firmie albo w urzędzie obrony nie poprowadzi.

Adwokat nie ma tego ograniczenia, bo zawodu nie wykonuje się na etacie. To jedyny obszar, w którym forma zatrudnienia pełnomocnika przekłada się bezpośrednio na to, kto może stanąć obok Ciebie na sali rozpraw.

W praktyce oznacza to jedno pytanie do zadania przy pierwszym telefonie w sprawie karnej: czy kancelaria prowadzi obrony i czy prawnik, który ma ją prowadzić, jest zatrudniony gdzieś na umowę o pracę.

W sprawie karnej pytanie brzmi nie „adwokat czy radca", tylko „czy ta osoba może być obrońcą".

Sprawy cywilne, rodzinne, gospodarcze i administracyjne

Tu uprawnienia są identyczne. Rozwód, podział majątku, zachowek, sprawa o zapłatę, spór z ubezpieczycielem, skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego: adwokat i radca prawny mogą prowadzić każdą z tych spraw i występować przed sądami wszystkich instancji.

Wybór sprowadza się więc do doświadczenia w konkretnym rodzaju spraw, a nie do tytułu. Kancelaria, która prowadzi kilkadziesiąt spraw frankowych rocznie, będzie lepszym wyborem w sporze z bankiem niż kancelaria ogólna, niezależnie od tego, jaki tytuł ma jej właściciel.

Radcowie prawni częściej obsługują firmy w modelu abonamentowym, bo mogą być zatrudnieni na etacie i pracować wewnątrz organizacji. Jeśli szukasz stałej obsługi spółki, statystyka gra na ich korzyść, ale to tendencja rynkowa, a nie przepis.

• Sprawy cywilne i rodzinne: uprawnienia obu zawodów są takie same.
• Stała obsługa firmy: częściej radca prawny, z możliwością zatrudnienia na etacie.
• Obrona karna: adwokat zawsze, radca tylko poza stosunkiem pracy.

A notariusz? To zupełnie inna rola

Notariusz działa na podstawie ustawy z 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie i pełni funkcję zaufania publicznego. Sporządza akty notarialne, poświadczenia i testamenty, prowadzi depozyty i wysyła wnioski wieczystoksięgowe.

Kluczowa różnica: notariusz jest bezstronny wobec obu stron czynności i nie reprezentuje żadnej z nich. Nie jest Twoim pełnomocnikiem, nie doradza w negocjacjach i nie pójdzie za Ciebie do sądu. Jeśli przy sprzedaży nieruchomości potrzebujesz kogoś po swojej stronie, to zadanie dla adwokata albo radcy prawnego, a nie dla notariusza.